Arsène Droogakkers offreert, elektriseert en alarmeert...

"Veel had ik niet gemeen met de Turken uit de buurt. Goed, we kwamen uit hetzelfde land, spraken elkaars taal en roken identiek, maar daar hield het eigenlijk wel mee op. Mijn vriendjes werden elk weekend door hun ouders naar de moskee gestuurd. Dan bleef ik alleen achter in de wijk, zonder iemand om mee te spelen. Als ik Turis vroeg of ik ook lid mocht worden van die club, stak hij zijn middelvinger naar me op met de vraag of ik later misschien imam wilde worden." In een ongepolijste schrijfstijl gooit debutant Özcan Akyol (1984) onomwonden het semi-autobiografische relaas van Eus, zijn voor galg en rad opgroeiende Turkse alter ego, naar de aanvankelijk argeloze lezer. Het Oost-Nederlandse plaatsje Deventer, in deze roman steevast als 'Koekstad' aangeduid, is de troosteloze plek waar de jongen, na broers Mahir en Kosta, als derde kind ter wereld komt. Vader Turis, een werkschuwe bedrieger van de bovenste plank, vult zijn dagen met het scoren van koopjes terwijl ...

Als zoon van een overtuigd communist die na de Tsjecho-Slowaakse omwenteling van 1948 partijfunctionaris werd, organiseerde de Tsjechische schrijver en journalist Ludvík Vaculík (1926) als een van de eersten op grote schaal de ondergrondse literatuur. Voortdurend op zoek naar een socialisme met een menselijk gezicht, behoorde hij tot de belangrijkste criticasters van het twintigste-eeuwse Tsjecho-Slowaakse regime in de jaren vijftig. Toen in de jaren zeventig en tachtig manuscripten van collega-dissidenten werden verzameld, vermeerderd en onder vrienden verspreid, vonden ze vaak een stiekeme weg naar buitenlandse uitgeverijen. Een van de vormen van de toenmalige ondergrondse literatuurbeoefening was het zogeheten 'feuilleton', waarbij iemand naar aanleiding van een actuele gebeurtenis één A4’tje vol schreef, om dit vervolgens clandestien te verspreiden. Onder meer door hun formaat konden deze 'feuilletons' in één keer een groot publiek bereiken. Een aantal van Va...

Bij Walschap gaan zelfs stijfkoppige, gereserveerde en cynische figuren zoals André d’Hertenfeldt, bijgenaamd het Heerken en bovenal gevangene van de eindeloze ambities van zijn directe omgeving, opvallend geruisloos naar de haaien: “Ursule bemerkte het eigenlijk vóór Lucie toen hij een vrouw opraapte met een heer. Zij wees hem op de vergissing maar twee minuten later deed hij het met een aas. Toen zij er het eerste woord over zei, kon hij het spel al niet meet uit elkaar houden, maar het bleek toen dat ze alle drie al het hunne gemerkt hadden. Daar hij zo goed als nooit sprak had de snelle verbijstering van zijn geest kunnen toenemen zonder dat zij het bemerkt hadden. Maar de dokters die zij erbij haalden bekenden dat ze, tijdig gewaarschuwd, even machteloos zouden geweest zijn. Hij zou ongemerkt en pijnloos sterven. Zij noemden dat hersenverdroging maar het is juister te zeggen dat een rijpgeworden vrucht afvalt.” Uit: Walschap, G., Celibaat , 1968 (zesde druk), Antwerpen, O...

De Tsjechische schrijver Michal Viewegh (1962), wiens huwelijk goed was voor een plek in de landelijke tabloids, is zo’n auteur waarmee de verzamelde Tsjechische literaire kritiek zich geen raad weet. Hoewel de meeste van zijn boeken onder meer door geraffineerde marketingcampagnes een patent hebben op het merk ‘bestseller’ (en daarom snel de weg vinden naar de schrijftafels van buitenlandse vertalers), is er met het werk van Viewegh nog iets anders aan de hand. In de meeste van zijn toegankelijk geschreven boeken heeft de man het immers met sympathie over de grote, zwijgende massa die zich tijdens de ‘normalisering’, kort voor en na de Tsjechoslowaakse Fluwelen Revolutie van 1989, weinig afzette tegen het totalitaire regime. Hierdoor wordt Viewegh door critici steevast omschreven als iemand die "een weinig vrolijke tijd met een vrolijke blik beschouwt." In de wetenschap dat de maatschappelijke gebeurtenissen in het Tsjechoslowakije van de jaren tachtig, naast veertig jaar ...

Zo ging dat in 1949 vol goede bedoelingen bij de Leuvense professor Janssen. Vervolgens werd Stichting Lezen uit de grond gestampt en Janssens waarschuwing tot vervelens toe hét adagium om mensen achter een boek te krijgen. Nee, geef mij dan maar het voornemen van de professor. Met zijn onverbloemde spelregels weet een mens zich nagenoeg zeker voor te stellen wat dat zogeheten 'leven in een andere werkelijkheid' precies te betekenen heeft. Kan niet! Toch? Professor Janssen maakt onze 'leesstaat' in zijn geschrift ondubbelzinnig overschouwbaar. Aan de hand van een eenvoudige, beredeneerde classificatie schakelt deze Brabantse geleerde Russische romans gelijk met werelden waarin God, boosheid, deugd en duivels strijden om de mensenziel. Terwijl de Fransen worden geprezen om hun vurig maar gerationaliseerd, oratorisch vermogen staan Noorse bedachte verhalen dan weer boordevol wild natuurschoon en stoere avontuurlijkheid. Dankzij Janssens voorbereidende studiewerk lig...

"Er is iets dat sterker is dan liefde, en dat is de herinnering aan wat is gebeurd," vertolkt een van Roberts vrienden op de vraag of hij zichzelf ooit in staat acht een Servische vrouw lief te hebben. Meteen is ook de hoofdtoon van Zeezwijgen (2011) aangegeven, de tweede roman van de Duits-Kroatische Nicol Ljubic. In deze geschiedenis onderzoekt de schrijver op omzichtige wijze waartoe de liefde tussen twee jonge mensen in de nasleep van de bloedige Joegoslaviëoorlog in staat is. Robert, een geschiedkundige met Kroatische roots die zijn dagen slijt met het schrijven van een proefschrift, weet op een avond aan de klauwen van 'King Lear' te ontsnappen. Op die manier belandt hij in de armen van de aan de theatervestiaire dienstdoende, zwijgzame Ana. Opgegroeid in het Servische dorpje Visegrad is zij, kort voor hun ontmoeting, met een studiebeurs in de Duitse hoofdstad beland. Hoewel Robert in eerste instantie Ana's geslotenheid over haar verleden betreurt en ...

"Als ik even, nogmaals, de samenvatting mag geven / want anders komen we natuurlijk niet verder." Zo stelt de Nederlandse dichter Rutger Kopland het humorvol laatdunkend in zijn achtentwintigste gedacht, op de achterkant bij de derde druk van zijn bundel 'Een lege plek om te blijven'. Uiterlijk en innerlijk van Koplands denken (heel kort door de bocht): Romeinse cijfers, beknopte en soms iets langere verzen, meestal aangenaam en vaak tot bloedens toe relevant ... IX Er is geen ellende meer onder de mensen, bier en gelach tot diep in de nacht.  Verdriet is voor tragische helden, zodoende. Nee, er is zeer veel geluk tegenwoordig, vergeten zijn de zieke klassieken, de geheime idylles van Hermans, Lermontov, Celine. 'Wij hadden vrienden die ons verrieden, wij hadden minnaars die ons haatten, wij hebben een koud vuur in ons lichaam'. Zo eenvoudig is het: uit de nacht komt niemand terug. Onze dromen zullen wijken voor de feite...