Arsène Droogakkers offreert, elektriseert en alarmeert...

Hij kon als geen ander onverschillig staren naar buikige, donkergroene bierflessen, koesterde een bijzondere belangstelling voor armoedige krotbloemen die zich pas lekker gingen voelen op de vensterbank van een zolderkamertje en leefde uitsluitend 's nachts omdat hij ervan overtuigd was dat de geest slechts werkelijk geprikkeld werd en opvlamde door de nabijheid van het donker.  Ik heb het over Jean Floressas des Esseintes, hoofdfiguur uit de roman 'À Rebours' (1884) van de fransman Joris-Karl Huysmans , die vandaag, als alter ego van diezelfde Huysmans, precies honderdvijftien jaar onder de bruine kluiten ligt. Vervuld van misprijzen voor de banaliteit van de wereld verschanste de neurotische Des Esseintes zich in zijn landhuisje in Fontenay en bouwde er uiterst zorgvuldig een paradijs van oude boeken, schilderijen, siervoorwerpen, parfums en likeuren. Louter gevoed door zijn verbeelding kon hij op die manier alsnog een opwindend leven leiden. Des Esseintes, een figuur dus...

Vandaag is het niet alleen de beurt aan Rachel Carson, ook Richard von Schaukal , de met een been in het symbolisme wadende neoromantische lyricus uit het Tsjechische Brünn, zag op deze zevenentwintigste mei het daglicht. Met de goed ontvangen bundel 'Gedichte' zette de negentienjarige Schaukal zich in 1893 met één schrijfbeweging op de Duitstalige literatuurkaart. Tegelijkertijd deed deze publicatie de jongeman in een kramp schieten, een pijnscheut waaruit de jonge dichter sedertdien amper nog is rechtgestaan. Zo vulde Schaukal herdrukken van deze 'Gedichte' gewoon met nieuw werk aan tot het in dikte uiteindelijk het dubbele ging gaan meten van de oorspronkelijke uitgave. Later, tijdens de Eerste Wereldoorlog, postte hij patriottische gedichten die her en der gretig aftrok vonden en zette hij als begaafd essayist onder meer zijn tanden in het werk van de peetvader van de gothic novel, de Pruis E.T.A. Hoffmann. Toen een weifelende Thomas Mann 'Der kleine Herr Fried...

Nauwelijks vijftig en de voor het old school klerkenwerk geboren Franse ambtenaar Bougran krijgt van zijn overste te horen dat hij op pensioen kan. Een totaal verbouwereerde Bougran, ongehuwd onder een dak met zijn huishoudster Eulalie en verder zonder vrienden, gaapt plotsklaps in de wijd opengesperde muil van leegte en verveling. Om zijn onverhoedse opruststelling toch een plekje te kunnen geven, stelt deze klerk alles in het werk om thuis zijn oude kantoor heel precies na te bouwen. Zelfs Huriot, een van Bougrans vroegere kantoorbediendes, is bereid om tegen een karig loon voor wat extra kantoorsfeer te komen zorgen bij zijn oud-collega.  Tussen de uren van zijn geestdodende activiteiten als topambtenaar schreef de Fransman Joris-Karl Huysmans (1848-1907) deze door de molen van vervreemding gedraaide tragikomische parabel van zijn antiheld. Lezenswaard, dat wel, al verdiende deze aanzet van Bougrans noodlottige identificatie met zijn ambtenarenbestaan véél meer dan deze 3...

"Zeker, het naturalisme had nog nooit zijn toevlucht gevonden tot dergelijke onderwerpen. Geen enkele schilder had ooit op een dergelijke manier het goddelijke kadaver op het doek gezet en zijn penseel zo brutaal gedoopt in de lichaamssappen en bloederige spijkerjapen. Het was buitensporig en het was verschrikkelijk." ( Huysmans , J.-K., Uit de diepte, Amsterdam, Arbeiderspers, 1990, p. 13) Joris-Karl Huysmans, één van de voornaamste Franse symbolistische schrijvers, steekt ook in zijn beschrijving van het schilderij 'Christus am Kreuz zwischen Maria und Johannes', dat Matthias Grünewald schilderde rond 1523, zijn afkeer voor het naturalisme à la Zola niet onder stoelen of banken. Vandaag, precies 102 jaar geleden, overleed deze aan allerlei zenuwziektes lijdende, kettingrokende ambtenaar. Iemand?

Een sleutel die toegang verleent tot de dubbelzinnige persoonlijke wereld van Fernand Khnopff (1858-1921), dé opmerkelijkste Belgische symbolist, bestaat. Hij heet: de relatie met zijn zus Marguerite. Zij was Khnopffs geliefkoosde model. Zij was de garenklos waarrond Fernand zijn kleuren spon. Doek na doek kijkt zij ons steeds weer aan in haar strenge schoonheid. Meestal als vrouw maar soms als ambivalent personage zonder duidelijk geslacht. Ongrijpbaar in een toverachtige wereld. Kunsthistorica Francine-Claire Legrand schrijft over deze bijzondere muzische bloedband: "Was zij voor hem niet de Zuster in de Romantische en Symbolistische betekenis van het woord: zijn andere zelf, waarin Narcissus zijn voltooiing vond?" Marguerite is erg opvallend aanwezig in Portrait de la Soeur de l’Artiste uit 1887. De composite van Burne-Jones’ latere doek, De Gravin van Plymouth uit 1893, is bijna identiek aan het schilderij van Khnopff en is een opmerkelijk compliment van de Britse schi...